بسم الله الرحمن الرحیم
خمس و جنگ روانی علیه سادات(پاسخ مستند در اسناد مصرف خمس و افشای پروژه ساداتستیزی)
در دو دهه اخیر، ساداتستیزی در افغانستان از یک رفتار پراکنده به یک پروژه خزنده، هدفمند و چندلایه تبدیل شده است. جریانهایی با پیشینه فکری و سیاسی مشخص، بهصورت پیوسته کوشیدهاند بدبینی و نفرت قومی علیه سادات را در ذهن جامعه نهادینه کنند؛ تا جایی که حتی نسلی که در میانه این تبلیغات به دنیا آمده و امروز به جوانی رسیده است، سادات را نه از مسیر شناخت و همزیستی تاریخی، بلکه از دریچه تحقیر، پیشداوری و روایتهای تحریفشده بشناسد. این روند، یک واکنش احساسی یا اختلاف فکری ساده نبوده، بلکه جنگ روانی بلندمدت با هدف تخریب روحیه قومی سادات، تضعیف سرمایه اجتماعی آنان و القای این تصور بوده است که سادات، گروهی «منتفع» و «غیرمولد» در جامعه شیعهاند. در این مسیر، از تحریف تاریخ تا برچسبسازی هویتی استفاده شد و در سالهای اخیر، سوءاستفاده ابزاری از مفاهیم دینی به اوج رسید.
اصطلاح جعلی و تحقیرآمیز «خمسخور» دقیقاً در همین بستر ساخته و ترویج شد؛ نه برای نقد فقهی، بلکه برای مهندسی نفرت پایدار. مخاطب اصلی این پروژه، نسل جوان هزاره است؛ نسلی که در غیاب آموزش دینی دقیق، در معرض القائات سادهسازیشده و مغرضانه قرار گرفته است. اینجا سخن از اختلاف دینی نیست؛ سخن از پروژه نفرتسازی است.
اگر بخواهیم یک تعریف کوتاه از خمس داشته باشیمف اینطور وارد میشویم: خمس در فقه شیعه، واجب مالیای است که تنها به مازاد درآمد سالانه تعلق میگیرد؛ یعنی پس از تأمین همه نیازهای متعارف زندگی. میزان آن ۲۰ درصد از مازاد است، نه از کل درآمد.
دو اصل بنیادین در اینباره وجود دارد: نخست، افراد فقیر و کمدرآمد اصولاً مکلف به پرداخت خمس نیستند و دوم، خمس به دو بخش تقسیم میشود: سهم امام که با اجازه مرجع تقلید، صرف مصالح عمومی شیعیان، آموزش، درمان و کمک به فقرا میشود؛ و سهم سادات که فقط به سادات فقیر و نیازمند تعلق میگیرد، نه بهعنوان امتیاز قومی، بلکه بهعنوان حمایت اجتماعی هدفمند. بنابراین، خمس نه رانت است، نه امتیاز هویتی و نه ابزار تبعیض؛ بلکه سازوکاری فقهی برای توزیع عدالت اجتماعی در جامعه شیعه است.
با وجود حضور بیش از ۳۲ هزار عالم، طلبه و روحانی شیعه از سادات و هزاره در ایران و دیگر کشورها، متأسفانه در بیست سال گذشته تبیین عمومی، منظم و فراگیر درباره خمس و فلسفه اجتماعی آن بهدرستی انجام نشد. سکوت یا انفعال بخشی از علما، هرچند شاید از سر احتیاط یا اشتغال علمی بوده باشد، عملاً میدان را برای تحریف، شایعه و نفرتسازی باز گذاشت. وقتی مفاهیم دینی تبیین نشوند، ناگزیر به ابزار جنگ روانی تبدیل میشوند.
برای خروج از فضای احساسات و برچسبزنی، تنها راه، رجوع به عدد، سند و واقعیت میدانی است. آنچه در ادامه میآید، نمونهای مستند از مصرف پول خمس در افغانستان است. تأکید میشود که بخش بزرگی از این موارد مربوط به سال جاری و سال گذشته میلادی است و این فهرست، بهدلیل جلوگیری از طولانی نشدن متن، کامل نیست. بدون تردید، حجم واقعی کمکها و میزان پول خمس مصرفشده، بهمراتب بیش از موارد ذکرشده است.
نکته کلیدی آن است که حدود ۹۵ درصد مستفیدکنندگان این وجوه، شیعیان هزاره فقیر، نیازمند، محروم و مستحق بودهاند.
فهرست مستند مصرف پول خمس در افغانستان:
– از پول خمس، و از سوی دفتر آیتالله سید صادق شیرازی و از طریق مؤسسه امام هادی:
– از پول خمس، ساخت ۸۵ مسجد، حسینیه و مدرسه دینی برای هزارههای فقیر و نیازمند در ولایات کابل، هرات، بامیان، غزنی، دایکندی و بلخ انجام شده است.
-از پول خمس، ساخت حوزه علمیه امام جعفر صادق (ع) در مزار شریف برای طلاب محروم شیعه انجام شده است.
– از پول خمس، از سوی دفاتر مراجع تقلید شیعیان: حمایت مستقل از ۸ هزار طلبه علوم دینی در افغانستان صورت میگیرد که ماهانه مبلغ حدود ۹۰۰ هزار دالر بهصورت شهریه این طلبه های عمدتا هزاره پرداخت میشود. علاوه بر این، کمکهای تکمیلی دیگری نیز از سوی دفاتر مراجع تقلید به این طلبه ها ارائه میشود.
– از پول خمس، ترمیم مدارس دینی در بهسود، بامیان و غرب کابل از سوی دفتر آیتالله سید علی سیستانی.
– از پول خمس، کمک به خوابگاههای طلاب فقیر از پول خمس، و از سوی دفتر آیتالله سید علی سیستانی صورت گرفته است.
– از پول خمس، برگزاری ازدواجهای دستهجمعی برای خانوادههای هزاره فقیر و نیازمند از سوی دفتر آیت الله سیستانی انجام شده است: ازدواج ۳۰ زوج در سال ۲۰۲۳ ازدواج ۲۲ زوج در اگست ۲۰۲۵، ازدواج ۱۵ زوج در اکتبر ۲۰۲۵ و پرداخت ۹۰۰ دالر کمک نقدی به هر زوج صورت گرفته است.
– از پول خمس، کمک زمستانی به ۳۳٬۷۷۴ نفر از هزارههای فقیر و نیازمند در زمستانهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ انجام شده است از سوی مؤسسه Zahra Trust (دفتر امریکا).
از پول خمس، توزیع ۱۵٬۶۲۰ وعده غذای گرم از سوی مؤسسه Zahra Trust
– از پول خمس، توزیع ۶۲۱ دست لباس گرم، از سوی مؤسسه Zahra Trust
– و از پول خمس، تجهیز ۷۳ خانه محروم به سیستم گرمایشی صورت گرفته است. از سوی مؤسسه Zahra Trust .
– از پول خمس، در سال ۲۰۲۴ به بازماندگان انفجارهای دشتبرچی کابل و هرات – عمدتاً از هزارههای محروم غرب کابل – کمکهای اضطراری غذایی، صحی و لباس از سوی مؤسسه Zahra Trust ارائه شده است.
– از پول خمس، حفر ۱۴ حلقه چاه آب در روستاهای هزارهنشین محروم از سوی مؤسسه Zahra Trust انجام شده است.
– از پول خمس، ساخت ۵ واحد مسکونی برای خانوادههای هزاره نیازمند صورت گرفته است.
– از پول خمس، تغذیه روزانه و تهیه کتاب و قرطاسیه برای ۳۰۰ متعلم مکتب محروم از سوی مؤسسه Zahra Trust تأمین شده است.
– از پول خمس، پرداخت فیس سمستر، کمکهزینه دانشگاه، تهیه لپتاپ و کتاب برای دانشجویان هزاره فقیر از سوی مؤسسه Al-Ayn Foundation (با اجازه رسمی آیتالله سیستانی)صورت گرفته است.
– از پول خمس، مکتب کودکان محروم هزاره در شهر هرات از سوی دفتر مصباح الحسین ساخته شده است.
– از پول خمس، پرداخت حقوق معلمان ابتدایی در مناطق هزارهنشین محروم انجام شده است.
– از پول خمس، خرید ماشین خیاطی برای زنان هزاره بیسرپرست و ایجاد دکانهای کوچک برای مردان فقیر صورت گرفته است.
– از پول خمس، پروژههای آبرسانی، حمامهای عمومی کوچک، وضوخانهها و خدمات اولیه برای مناطق محروم اجرا شده است.
در فرجام؛ آنچه ارائه شد، تنها شمهای کوچک از واقعیت بزرگ مصرف پول خمس در افغانستان است. همین نمونهها بهروشنی نشان میدهد که خمس، در عمل، نه ابزار امتیاز قومی، بلکه وسیله بقا، تعلیم و تربیه، تحصیل، صحت، عزت و کرامت انسانی برای شیعیان فقیر بوده است؛ و اینکه اکثریت قاطع مستفیدکنندگان آن، هزارههای محروم و نیازمند بودهاند.
تحریف مفاهیم دینی و استفاده از واژههایی چون «خمسخور»، نه نقد فکری، بلکه پروژهای آگاهانه برای نفرتپراکنی و شکستن همبستگی اجتماعی است. پاسخ به این پروژه، نه با فحاشی و احساسات، بلکه با سند، عقلانیت و روشنگری ممکن است.
سادات در طول دههها و سدههای گذشته، با حرمت، عزت و سربلندی در متن جامعه زیستهاند و برخلاف تبلیغات مسموم، نهتنها از امتیاز ویژهای برخوردار نبودهاند، بلکه در موارد بسیار، حتی از بخش بزرگی از حمایتها و کمکهایی که به نام خمس شناخته میشود نیز مستفید نشدهاند. واقعیت میدانی و اسناد موجود بهروشنی نشان میدهد که خمس، در عمل، بیش از هر گروه دیگری صرف فقرزدایی، آموزش و حفظ کرامت هزارههای فقیر و محروم شده است، نه ابزار رفاه یک قوم خاص.
آنچه امروز بهعنوان «نقد» عرضه میشود، در حقیقت ادامه یک پروژه نفرتپراکنی سازمانیافته است؛ پروژهای که هدف آن، نه اصلاح دینی، بلکه زدودن اعتبار اجتماعی سادات و برهمزدن انسجام تاریخی و سرنوشتساز میان دو قوم محترم سادات و هزاره است. این پروژه، با تحریف مفاهیم دینی و القای روایتهای جعلی، میکوشد شکاف بسازد؛ اما از درک یک حقیقت ساده عاجز است: پیوندهای ریشهدار اجتماعی، با شایعه و برچسب از هم نمیپاشد.
اسنادی که در این نوشتار ارائه شد، تنها گوشهای کوچک از صدها سند معتبر است که در دفاتر مراجع تقلید و مؤسسات رسمی وجود دارد؛ اسنادی که بیهیچ ابهامی نشان میدهد این تلاشها، نهتنها فاقد پشتوانه اخلاقی و دینیاند، بلکه از نظر اجتماعی نیز محکوم به شکست هستند. حقیقت، هرچند دیر، اما همواره خود را نشان میدهد.
امروز بیش از هر زمان دیگر روشن است که توطئه ساداتستیزی راه به جایی نخواهد برد و اهداف کسانی که سودای تخریب این همبستگی را در سر دارند، ناکام خواهد ماند. آینده، نه از آنِ نفرتسازان، بلکه از آنِ عقلانیت، همزیستی، احترام متقابل و حفظ کرامت انسانی است؛ همان سرمایهای که سادات و هزارهها، در کنار هم، قرنها آن را پاس داشتهاند.
در فرجام؛ آنچه ارائه شد، تنها شمهای کوچک از واقعیت بزرگ مصرف پول خمس در افغانستان است. همین نمونهها بهروشنی نشان میدهد که خمس، در عمل، نه ابزار امتیاز قومی، بلکه وسیله بقا، تعلیم و تربیه، تحصیل، صحت، عزت و کرامت انسانی برای شیعیان فقیر بوده است؛ و اینکه اکثریت قاطع مستفیدکنندگان آن، هزارههای محروم و نیازمند بودهاند.
امروز بیش از هر زمان دیگر روشن است که توطئه ساداتستیزی راه به جایی نخواهد برد و اهداف کسانی که سودای تخریب این همبستگی را در سر دارند، ناکام خواهد ماند. آینده، نه از آنِ نفرتسازان، بلکه از آنِ عقلانیت، همزیستی، احترام متقابل و حفظ کرامت انسانی است؛ همان سرمایهای که سادات و هزارهها، در کنار هم، قرنها آن را پاس داشتهاند.